Đau buồn không có một lịch trình chung

Rối loạn đau buồn kéo dài liên quan đến cái chết của một người thân thiết, khi nỗi nhớ thương hoặc sự bận tâm về người đã mất tiếp tục chi phối đời sống, đi cùng những khó khăn thích nghi rõ rệt và gây khổ sở hoặc suy giảm chức năng đáng kể. DSM-5-TR yêu cầu xem xét trải nghiệm đó trong chuẩn mực xã hội, văn hóa và tôn giáo của người đang chịu mất mát.

Chẩn đoán không có nghĩa tình yêu hay việc tưởng nhớ đã kéo dài “quá lâu”. Một người có thể nhớ người đã mất suốt đời và vẫn tiếp tục sống có ý nghĩa. Điều cần đánh giá là cách đau buồn đang ảnh hưởng đời sống, mức độ và tính dai dẳng của bệnh cảnh, chứ không phải yêu cầu thân chủ quên đi.

Hiểu các biểu hiện mà không biến tang chế thành checklist

Cần làm rõ nỗi nhớ thương hoặc bận tâm diễn ra thường xuyên ra sao, cùng những thay đổi trong cảm nhận bản thân, khả năng chấp nhận mất mát và tái tham gia đời sống. Chẳng hạn, thân chủ có thể cảm thấy mình không còn biết là ai khi người kia không còn, hoặc rất khó kết nối lại với các vai trò và quan hệ. Những ví dụ này giúp mở cuộc trò chuyện; không thay thế số lượng, tần suất và các điều kiện đầy đủ của DSM.

Mốc 12 hoặc 6 tháng là ngưỡng sớm nhất để xem xét chẩn đoán tương ứng, không phải hạn cuối phải hết đau buồn. Các đợt buồn tăng quanh ngày giỗ, sinh nhật hoặc dịp lễ có thể xuất hiện trong tang chế thông thường. Cần nhìn toàn bộ diễn tiến, không chẩn đoán từ một tuần đặc biệt khó khăn.

Các miền cần đánh giá cùng thân chủ

Phân biệt với trầm cảm và PTSD

Mã chẩn đoán: lưu ý bản in và cập nhật

Thay đổi trên được ghi trong tài liệu cập nhật chính thức của APA, phần cập nhật năm 2023, mục V.A. Khi sử dụng hồ sơ thực tế, đối chiếu hệ thống mã được cơ sở áp dụng.

Lưu ý cho counselor

Đừng thúc ép “buông bỏ”, xóa đồ vật kỷ niệm hoặc kết thúc nghi lễ theo một thời hạn chung. Có thể cùng thân chủ tìm cách vừa duy trì mối liên hệ có ý nghĩa với người đã mất, vừa từng bước trở lại các hoạt động và quan hệ đang sống. Mục tiêu cần do hai bên thống nhất, phù hợp sức chịu đựng hiện tại.

Nếu xuất hiện mong muốn đoàn tụ bằng cái chết, cần đánh giá nguy cơ cụ thể, không xem đó chỉ là cách nói của người đang buồn. Phối hợp chuyên gia có kinh nghiệm về tang chế khi bệnh cảnh dai dẳng hoặc phức tạp. Với trẻ, xem cả mức hiểu về cái chết, môi trường chăm sóc và nhu cầu của người chăm sóc, tránh áp cách diễn đạt của người lớn lên trải nghiệm của trẻ.

Tra cứu DSM-5-TR

Nguồn chính: American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). Bài diễn giải có chọn lọc; khi xác lập chẩn đoán cần đối chiếu tiêu chuẩn đầy đủ và ghi chú trong sách. Trang in khác số trang PDF. Câu hỏi và ví dụ thực hành không phải công cụ chuẩn hóa. Mã tham khảo theo bản 2022; đối chiếu hệ thống mã tại cơ sở.

Ảnh minh họa: Pexels; không ngụ ý người trong ảnh có chẩn đoán.