DSM-5-TR · SECTION II · NHÓM 09 · RỐI LOẠN TRIỆU CHỨNG CƠ THỂ VÀ CÁC RỐI LOẠN LIÊN QUAN
Rối loạn lo âu về bệnh tật.
Illness Anxiety Disorder
Phân biệt nỗi sợ mắc bệnh với triệu chứng cơ thể nổi bật và nhận diện vòng lặp kiểm tra, trấn an, né tránh.
Về nhóm 09 ↗Khi nỗi lo mắc bệnh chi phối đời sống
Rối loạn lo âu về bệnh tật liên quan đến sự bận tâm dai dẳng rằng mình đang có hoặc có thể mắc một bệnh nghiêm trọng, trong khi triệu chứng cơ thể không có hoặc chỉ ở mức nhẹ. Thân chủ có thể liên tục kiểm tra, tìm thông tin và xin trấn an; một số người lại tránh khám vì sợ kết quả. Cả hai hướng đều có thể thu hẹp đời sống.
Lo cho sức khỏe trước một triệu chứng mới, một nguy cơ có thật hoặc khi chưa được đánh giá đầy đủ không tự động là rối loạn. Cần đối chiếu hoàn cảnh y khoa, mức độ bận tâm và ảnh hưởng chức năng. Nếu đang có bệnh cơ thể hoặc nguy cơ cao, chỉ xem xét chẩn đoán này khi phản ứng rõ ràng vượt quá mức tương xứng.
Làm rõ vòng lặp sức khỏe
| Cần hỏi | Mục đích |
|---|---|
| “Điều gì khiến anh/chị nghĩ mình mắc bệnh đó?” | Phân biệt dữ kiện y khoa, cảm giác cơ thể, thông tin trên mạng và cách diễn giải. |
| “Sau khi được trấn an, anh/chị thấy yên tâm được bao lâu?” | Nhận diện sự giảm lo ngắn hạn và việc tiếp tục tìm bằng chứng. |
| “Anh/chị kiểm tra hoặc tránh điều gì?” | Xem thời gian, mức gián đoạn và ảnh hưởng quan hệ, công việc. |
| “Có trải nghiệm bị bỏ sót bệnh hoặc người thân mắc bệnh nặng không?” | Hiểu ý nghĩa nỗi lo mà không mặc định trải nghiệm ấy là nguyên nhân duy nhất. |
| “Hiện bác sĩ đang theo dõi những vấn đề gì?” | Giữ đánh giá tâm lý gắn với chăm sóc y khoa, tránh bỏ sót bệnh thật. |
Counselor có thể cùng thân chủ dựng một chuỗi cụ thể: đọc thông tin bệnh, chú ý vào cảm giác cơ thể, diễn giải nguy hiểm, kiểm tra hoặc xin trấn an, bớt lo rồi lo trở lại. Hỏi thân chủ đồng ý với mô tả nào, thay vì trình bày chuỗi ấy như kết luận có sẵn.
Hai kiểu tiếp cận chăm sóc
| Kiểu | Biểu hiện cần tìm hiểu |
|---|---|
| Tìm kiếm chăm sóc — care-seeking | Đi khám, làm xét nghiệm hoặc xin ý kiến nhiều lần. Đánh giá tính phù hợp từng lần, không chỉ tổng số. |
| Né tránh chăm sóc — care-avoidant | Trì hoãn hoặc tránh dịch vụ y tế vì sợ hãi. Vắng lịch khám không có nghĩa người đó không lo. |
Phân biệt với những tình trạng khác
Rối loạn triệu chứng cơ thể có triệu chứng cơ thể đáng kể cùng đáp ứng quá mức; lo âu về bệnh tật chủ yếu xoay quanh ý nghĩa bệnh tật khi triệu chứng không có hoặc nhẹ. Trong lo âu lan tỏa, mối lo thường trải trên nhiều lĩnh vực. OCD có thể có lo sợ nhiễm bệnh nhưng cần xem cấu trúc ám ảnh–cưỡng chế và các nội dung khác. Không phân biệt chỉ bằng “lo hiện tại” hay “lo tương lai”.
Khẳng định về bệnh với mức tin chắc cố định cần được khảo sát trong đánh giá loạn thần; bản thân nỗi lo rất mạnh không đủ để kết luận hoang tưởng. Nếu bận tâm chỉ xuất hiện trong một giai đoạn trầm cảm, cần xem liệu bệnh cảnh trầm cảm đã giải thích được nó hay chưa.
Mã và lưu ý cho counselor
Mã tham khảo F45.21. Khi ghi nhận, nêu thời gian, mức triệu chứng cơ thể, hành vi nổi bật, ảnh hưởng và những đánh giá y khoa liên quan. Tránh dùng từ “tưởng tượng bệnh” để phủ nhận nỗi sợ.
Có thể làm việc với sự không chắc chắn, kiểm tra lặp lại và né tránh, trong một kế hoạch phối hợp rõ với bác sĩ. Giảm xin trấn an không đồng nghĩa cấm đi khám; thân chủ vẫn cần biết khi nào một triệu chứng mới phải được đánh giá. Mục tiêu thực hành là khôi phục hoạt động và tăng khả năng ứng phó, thay vì bảo đảm tuyệt đối rằng họ sẽ không bao giờ mắc bệnh.
Tra cứu DSM-5-TR
| Nội dung | Trang in, bản tiếng Anh 2022 |
|---|---|
| Tiêu chuẩn và đặc điểm | 357–358 |
| Diễn tiến, ảnh hưởng và phân biệt | 358–360 |
Nguồn chính: American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). Bài diễn giải có chọn lọc; khi xác lập chẩn đoán cần đối chiếu tiêu chuẩn đầy đủ và ghi chú trong sách. Trang in khác số trang PDF. Câu hỏi và ví dụ thực hành không phải công cụ chuẩn hóa. Mã tham khảo theo bản 2022, trừ phần cập nhật nêu rõ; đối chiếu hệ thống mã tại cơ sở.
Ảnh minh họa: Pexels; không ngụ ý người trong ảnh có chẩn đoán.
← Quay lại nhóm 09 · Rối loạn triệu chứng cơ thể và các rối loạn liên quan